Het echte leven

Toen ik een week geleden op Schiphol arriveerde na een lange vlucht van vier films, bekroop me een gevoel van milde nostalgie en opgewonden herkenning. Ik hoorde weer mijn moedertaal; ik zou met nagenoeg alle mensen in de aankomsthal een gesprek kunnen aanknopen en genieten van die heerlijke illusie dat de subtiele kwinkslagen die ik in mijn zinnen poog in te bouwen, worden begrepen. Overal heerst hier de taal, en tot op zekere hoogte ook nog altijd de cultuur, van mijn jeugd. Ik loop door een anonieme woonwijk naar het huis van een lieve kennis. Voortuintjes met kliko’s, zindelijke geveltjes, achter de open gordijntjes vrolijke mensen die op lelijke bankstellen turen naar televisies.

Ik ben terug in Nederland om een nieuw neefje in mijn armen te sluiten. Het kereltje werd een jaar geleden geboren toen ik in den vreemde was, zoals we het verre Zuid-Korea hier gemakshalve aanduiden. Aangezien ik ‘bewust leef’ (FvD-vertaling: milieufascist en ecofundamentalist ben) had ik de redenen om naar Nederland te reizen nog even opgespaard voordat ik mijn retourvlucht Seoul-Amsterdam boekte.

Naast het in levende lijve ontmoeten van mijn virtuele klandizie met het oog op consolidatie van de basisinkomsten, is daar het koffiedrinken met facebookvrienden om te ontdekken of ze ‘in het echte leven’ net zo zijn als online. Het korte antwoord luidt: ja. Na een aantal ontmoetingen heb ik daar genoeg anekdotisch bewijs voor verzameld en omdat het gewoon leuk is ga ik er de komende weken gezellig mee door. Misschien gebeurt er nog iets spannends met ophef en suspense en heb ik mijn vijftien minuten roem op de radio.

Tot dusverre zagen de gezichten er precies zo uit als op de profielfoto. Maar waar dat gezicht op staat is een leuke verrassing: ik ontmoette een boom van een kerel waar ik een klein ventje had verwacht . Datzelfde geldt voor accent, gezondheid, de manier van lopen en dergelijke zaken meer. Verder zijn er persoonlijke achtergronden en verhalen waar je online liever niet naar vraagt. Mensen zijn dus nooit exact zo als ze overkomen (en ikzelf zeker niet) maar de nieuwe IRL-informatie kan heel snel worden geïntegreerd in het reeds bestaande beeld van een persoon, waarvan de essentie tenslotte al bekend was.

Wat die essentie betreft: zijn dat niet dingen die je bij uitstek op social media deelt? Ik kijk naar politieke overtuiging, humor, empathie, temperament, betrouwbaarheid. Na een aantal maanden virtuele kroeggesprekken weet je dat soort dingen. Er zijn beslist nog meer aspecten, maar ik heb op het moment van de neerschrift dezes een episode van mentale weekheid die me verhindert de lijst nu uit te breiden en van een kritische kanttekening te voorzien.

Over die mentale weekheid en hoe die aanvoelt wil ik volgende week meer schrijven, hopelijk niet van binnenuit.

Het echte leven werd oorspronkelijk gepubliceerd op komrijm.creativechoice.org

Advertenties

Te veel herinneringen

Het is mij de afgelopen donkere periode bewust geworden dat ik teveel herinneringen heb. Nu geloof ik niet dat ons geheugen een spoelbak met een vlotter is, die niet boven de maximummarkering kan worden gevuld zonder dat er lekkages optreden. In theorie, zo spreken hersenwetenschappers plechtig, kunnen we oneindig veel herinneringen ‘opslaan’ in onze grijze cellen. Waar komt het gevoel dan vandaan dat het er teveel zijn, en dat nog wel voordat de eerste helft statistisch gezien goed en wel voorbij is?

Zich herinneren is een activiteit die energie vereist. Het zou dus bevorderlijk moeten zijn voor mijn overlevingskansen, anders was het in de evolutionaire aanloop naar mijn bescheiden bestaan wel uitgesorteerd. Ik pieker dus, naast het dagelijkse terugdenken aan reizen, jeugdscènes, erotisch en culinair genot, ook nog over nut en nadeel van herinneren. Get me out of here!

Daniel Kahneman, nobelprijswinnaar en bedenker van behavioral economics, onderscheidt het ervarende zelf en het herinnerende zelf. Hij verzint gedachte-experimenten zoals dit, waarbij je op vakantie gaat en naderhand wordt je geheugen samen met al je vakantiefoto’s gewist. De vraag is of je nog steeds voor dezelfde bestemming kiest. Zo niet, dan is er een conflict tussen je ervarende en herinnerende zelf. Ik ken het gevoel, quasi bewust aan een herinnering te werken, vooral wanneer ik iets met mijn dochter onderneem. Ik ben er namelijk van doordrongen dat ze niet eeuwig een draagbare kleuter zal zijn. Er zijn herinneringen die ik zo bewust heb gecreëerd en de tijd dat ik aan het terugdenken besteed is veel groter dan de gebeurtenis zelf (het gaat om een boottochtje van een kwartier of een lunch op een bergtop). Kahneman zelf geeft in deze TED-talk voorbeelden van de tegengestelde situatie, waarbij we in verhouding veel minder tijd besteden aan het terugroepen van de herinnering (een vakantie van twee weken, slechts een paar uur foto’s kijken).

Mijn excuses voor het gebrek aan structuur van deze tekst. Dat verkoop ik hier dan maar als moedig je zwakke punt tonen, niet proberen te verhullen dat ik weinig te zeggen heb. Heerlijk dat dat op een eigen blog allemaal kan, zo bevrijdend. Met die herinneringen ging het me trouwens om die momenten dat je achter je laptop zit, of op de badkamer, of waar dan ook, en er blijven zich fragmenten aan je opdringen van autoritten, oude vrienden, films, feestjes, wandelingen, steden, restaurants, ruzies, tentamens. Om die vermoeiende stroom te stoppen ben ik met meditatie begonnen. Lopen of stilzitten, diep ademen en de geest steeds terugroepen naar de ademervaring. Hoewel het uiteindelijk zal falen, lijkt het te werken, ik heb enigszins controle over de herinneringen.

Het is fijn om het antwoord niet te hoeven geven, dat je geen idee mag hebben of te vermoeid mag zijn om de literatuur door te nemen. Dat we de prestatiedwang mogen negeren en heerlijk halfzacht mogen zijn. Dat we mogen falen.

Te veel herinneringen werd oorspronkelijk gepubliceerd op komrijm.creativechoice.org

Framing

Afgelopen donderdag was mijn dochtertje Miru voor de vijfde keer jarig. Wij vierden dat met een copieus middagmaal in een stijlvol Salad & Grill restaurant waar we ons tegoed deden aan het riante buffet van pizza, gorgonzolapasta, mosselen, geroosterde eend, potato wedges, grapefruitsalade, chocoladefondue, en een keur aan dranken. Het décor bestond uit popmuziekhelden en hun gesigneerde gitaren, kostuums en gouden platen, gehuld in een sfeerverlichting die zorgde voor een bijna authentiek cachet. We haalden dierbare herinneringen op aan het leven van ons kindje zoals de eerste keer dat ze zich omdraaide of hoe ze een kinderzitje volkotste.

Zelf had ze op dat moment andere verplichtingen en vierde ze haar verjaardag elders. Ze heeft tot laat in de middag ieder contact met ons vermeden. Ze is er stilzwijgend vanuit gegaan dat wij de financiële lasten met betrekking tot de aanschaf van een verjaardagstaart alsmede diverse erkentelijkheden op ons zouden nemen, hoewel dit nooit juridisch is vastgelegd.

Framing, lieve vrienden en vriendinnen die heelhuids het nieuwe jaar zijn binnengewandeld, is in onze pluriforme gallocratie, een niet te overschatten fenomeen.

‘s Lands toekomstige knuffelalgerijn Boef framede vriendelijke meisjes die de schoft een lift gaven, geheel volgens de aartsconservatieve wandenkbeelden van vader en grootvader Boef als ‘kech’ (hoeren). Hem valt op dit moment de toorn van Alex zijn ‘gewone Nederlanders’ alsmede de roomblanke (of: witte) glimlach van de Joop-redactiekamer te deel. Camiel naambesmeurder Eurlings framede de grove mishandeling van zijn ex-vriendin als een ‘handgemeen’, iets wat in het verlengde ligt van een corrigerende tik of een joviale klap op het schouderblad. Politici als Petzold framen ongeneneerde corruptie als keurige relatiegeschenken. De Iraanse protesters worden geframed als nuttige idioten van de CIA, die het na 39 jaar zo zoetjesaan tijd vindt om een pro-Westers regime te installeren.

Wat in mijn bovenstaande relaas de wrede schijn van kindonvriendelijkheid wekt en een bureau jeugdzorg in opperste staat van paraatheid doet overwegen, stappen zou zetten om ons uit het ouderlijk gezag te ontzetten, heeft in werkelijkheid een hele normale verklaring. Miru vierde haar verjaardag gezellig op de kleuterschool. De andere kindjes hadden alleaal cadeautjes meegebracht, die ze om vijf uur, nadat ik haar had afgehaald, in ons knusse huisje kwam openmaken. Een viertal klasgenootjes hadden uitdrukking verleend aan hun genegenheid middels een tandenborstel, zodat ze zich nu onbezwaard door haar halve jeugd heen kan poetsen. Er was ook een magnetisch tekenbord, kleurplaten, roze bestek. Ik zou willen dat ik vijf werd, al is het maar omdat op die leeftijd nog niet alles draait om framen en geframed worden.

Flattr this!

Framing werd oorspronkelijk gepubliceerd op komrijm.creativechoice.org

Gelukt! De wereld bestaat nog in 2018!

De eerste column van het nieuwe jaar is altijd een beetje een feestje. Just kidding. Ik schrijf deze vluchtige woorden laat op de avond in Seoul, vanuit een heilig plichtsbesef tegenover mijn Nederlandse lezers. De onderwerpkeuze verloopt zo stroef als de vastgeroeste schroef van een oude sloep. Oudjaar was voor mij zonder Freek, zonder Youp, zonder oliebollen, geen kiloknallers (ik bedoel vuurwerk) en santekraam. Koud, bijna nuchter, een kalme omhelzing met mijn geliefde vrouwspersonen.

De Iraanse protesten die nu een paar dagen aan de gang zijn, zouden kunnen fungeren als hoopvolle opmaat voor het nieuwe jaar, zeker voor iemand die in 1979, het jaar van de Iraanse Revolutie, werd geboren. Het pro-religieuze regime, op naïeve wijze bijgestaan door een behoofddoekte Anne Fleur Dekker, werd uitgedaagd door dappere dames die schoon genoeg hebben van de misogyne mores in hun moederland. We kunnen speculeren over de consequenties van een progessief seculier Iran voor de regio, en de reactie van Trump en Israël; misschien dat na zeven magere jaren van Arabische Lente nu zeven vette jaren zullen aanbreken?

Maar laat ik mij beperken. Ik ben nooit in Iran geweest (het staat wel op mijn verlanglijstje) dus waarom zou ik mezelf een mening aanmeten die verder gaat dan “Vrouwenrechten! Yes!” Het werkt bevrijdend als je van jezelf mag toegeven dat je ergens de ballen verstand van hebt en er om die reden niet over wilt meepraten. Voor columnisten is dit bovendien geen doodssteek, want zij strijken een keer glimlachend door hun haar en maken er een meta-verhaal van, een melodrama van verraad in de mediawereld, een farce van fake news.

Want gezanik over de media zelf is trending. Zelfs tot in Korea reikte de discussie over Voetbal International’s homograpjes en of je adverteerders mocht proberen te overtuigen dat ze dat niet moeten ondersteunen. Monddood en brodeloos, zouden de heren worden volgens een grofgebekte dame die men in zo’n studio had uitgenodigd. Nee, je mocht marktwerking in de media niet een handje helpen door adverteerders te herinneren aan de (goede) smaak van de meerderheid. Het zou ook een onderwerp kunnen zijn om het jaar mee te beginnen. Ik zou de hoop kunnen uitspreken dat respect terugkeert voor gedegen journalistiek en onafhankelijke publieke media.

https://platform.twitter.com/widgets.js

Voor 2018: lieve mensen, wees bescheiden. Leg de lat hoog voor jezelf en dans er vervolgens vrolijk onderdoor. Ik blijf stukjes en gedichten schrijven, want dat is het enige métier waarvan het nog niet volledig tot mij is doordrongen dat mij het talent ervoor ontbeert. Het schrijven zorgt altijd weer voor plezier en efemeer geluk, zelfs wanneer m’n vermoeide geest is doordrongen van het bittere feit dat dit het geluksgevoel van de lezer nauwelijks zal aanwakkeren.

Voor 2018: ga of blijf gezond eten! Stop met roken! Doe gekke, eenmalige dingen! Lach tegen de spiegel! Het nieuwe millennium is volwassen.

Gelukt! De wereld bestaat nog in 2018! werd oorspronkelijk gepubliceerd op komrijm.creativechoice.org

Twee homunculussen

Twee homunculussen: de jouwe en de mijne
lopen hand in hand, ze verwaarlozen

hun werk, Cartesius lachen ze uit
ze geloven niet meer in de kerk

van onze lijven, slaan een luid
akkoord op het orgel aan, opdat

wij dronken vrijen met elkaar,
en zij zich kunnen bevrijden
van ons, hun apenpaar

Flattr this!

Twee homunculussen werd oorspronkelijk gepubliceerd op komrijm.creativechoice.org

Kerstwens

In haar beschouwelijke kerstboodschap schreef bevlogen collega-columnist en Roversdochter uit het Noorden Bronja Prazdny over je afkomst en je vader als inspiratiebron, en hoe gezwellen op het internet haar zulks kwalijk namen. Een persoonlijke thematiek, net als een persoonlijke schrijfstijl die gulziger is dan 4,9 woorden per zin, werd door de semi-alfabeten niet op prijs gesteld. Ze brak een lans voor eigenheid en daar ben ik het van harte mee eens. Liever lees ik haar ‘dikke, emotionele drab’ dan een reeks gemanagede en voor SEO-doelen gekortwiekte gender- waarde- en emotieneutrale zinnen.

Wanneer ze, met een welbespraaktheid die we niet verloren mogen wanen, schrijft “Hier in de samizdat, in de veiligheid van mijn sub rosa, zwaai ik welgemeend en liefdevol naar de puntige onderkoelde tekstjes van de literaire collega’s” wil ik terugzwaaien, mijn bescheidenheid voor de gelegenheid onder stoelen of banken stekend.

2017 werd voor mij in ontstellende mate geregeerd door nervous irritation in the oral cavity. De pijn in mijn bek leidde mijn aandacht ontzettend af en brak menigmaal mijn concentratie eer die goed en wel op een onderwerp was gevestigd. Nooit praktisch geweten hoe groot de invloed van onze orale gesteldheid is op onze productiviteit. In theorie wel: het thema wordt uitgebreid besproken door survival-experts. In de zoete wetenschap dat, na de kleine chirurgische ingreep van vorige week, 2018 ook voor mij een stuk beter gaat worden, hef ook ik een lofzang op het leven aan.

Voor de dagen tussen nu en oudejaarsavond heb ik het goede voornemen om tenminste vier pagina’s per dag te schrijven, inspiratie of niet. Vandaag bijt ik het spits af (ik wilde schrijven ‘de’ maar zag daar uit respect voor Arjen Robben’s nagenoeg voltooide carrière vanaf) met een korte kerstboodschap, want in een democratisch gethemede monarchie geldt dat quod licet Alex, licet Alleman.

Lieve mensen, moge 2018 een jaar van bevlogen medemenselijkheid worden, een jaar waarin links en rechts niet de strijdbijl maar de hypocrisie begraven, opdat de debatten kleurrijker en zinvoller worden. Een jaar waarin we elkaar meer gaan bewonderen dan afzeiken, waarin we durven uitkomen voor wat we bewonderenswaardig vinden. Een jaar waarin we plezier halen uit kritische mediaconsumptie in plaats van als zombies door onze timelines te scrollen. Een jaar waarin we onze angsten leren begrijpen en zo zoetjesaan gaan samenwerken aan wat de wetenschap, de voetnoten mag u er zelf bijdenken, een steeds geringere waarschijnlijkheid toedicht: een leefbaar 2100 voor onze (achter)kleinkinderen.

Gelukkig kerstfeest.

Kerstwens werd oorspronkelijk gepubliceerd op komrijm.creativechoice.org

Vertaling: Auden’s That Night When Joy Began

Voor de illustere Vertaalwedstrijd van Facebook (editie 84) werd een poeem van Auden vertaald. Het origineel vindt u op het internet, en hier de Nederlandse benadering, die ik u niet onthouden wil:

Blijmoedig was de nacht

Blijmoedig was de nacht
Dat we tot in onze haarvaten bloosden
We wachtten op het geweerschot
Dat zou gaan vallen in de morgen.

Maar de morgen liet ons begaan
En dag na dag ontgroeit
Leniging zijn nerveuze lach,
Licht geloven we in de vrede,

Mijlenver ziet men niet
De schande van een onbevoegde,
En met de beste bril ziet liefde
De velden niet, maar is zij zichzelf genoeg.

Vertaling: Auden’s That Night When Joy Began werd oorspronkelijk gepubliceerd op komrijm.creativechoice.org

Transplantatie

Vandaag onderging ik de meest oppervlakkige transplantatie die er bestaat. Een stukje weefsel werd uit mijn verhemelte gesneden en op een tand vastgehecht om zo een stuk mobiel tandvlees te vormen zodat de wortel niet zo blootligt. De tandarts, een specialist op dat gebied, waarschuwde mij dat het een aantal dagen pijn kon doen. Bring it on, zei ik stoer, ik ben wel wat gewend. Toen de verdoving was uitgewerkt bevond ik mij met een ijscompres in de ondergrondse. De pijn was eerlijk, niet de geniepige schurk waarmee ik het afgelopen jaar te maken had, maar een beschaafd heerschap met een iets te ferme handdruk.

Het is een waardig afscheid van dit jaar, dat me door zijn rotstreken die me danig uit balans hebben gebracht, de waarde van Concentratie duidelijk heeft gemaakt. De grote, heilige Concentratie, waarzonder schrijfsels onbevlogen blijven en verstoken van wat de ouden Geist noemden. De Concentratie die zich wentelt in de zoete illusie, een onderwerp helemaal te doordringen en er een meeslepend betoog over produceert. De Concentratie die maakt dat we onszelf even restloos gelukkig voelen, als wetende geesten iets van de eeuwigheid aanschouwend.

Mocht er ooit – god verhoede – een beeld van zijn fraaie harses in Madame Tussaud’s komen, zou ik dat meer vertrouwen dan de versie van vlees en bloed.

Het is een rustige week voor de kerst. Hier in Seoul hebben we net een sneeuwpop gemaakt met een echte wortel als neus. We hebben hier geen last van eerste ministers met hun hypocriete kerstboodschap een gezellige ons-kent-ons sfeer willen oproepen, die ze de rest van het jaar systematisch ondermijnen door lastenverlichting voor de allerrijksten. Rutte waait met alle winden mee. Mocht er ooit – god verhoede – een beeld van zijn fraaie harses in Madame Tussaud’s komen, zou ik dat meer vertrouwen dan de versie van vlees en bloed. Markje zou ook gewoon lekker meedraaien in een Dynastie Marijnissen. “Pleur op”, gewone burger.

In mijn mond overheerst de smaak van bloed na mijn transplantatie, waarbij ik zelf als donor mocht opdraven. De komende dagen moet ik me beperken tot licht en lauw eten, omdat anders de hechtingen los kunnen raken. Met kerstmis trechter ik een zwabbelende tofupudding met champignonsaus naar binnen en laat bambi vrij lopen.

Transplantatie werd oorspronkelijk gepubliceerd op komrijm.creativechoice.org

Gedichten ontdekken

Via de Nederlandse website Meandermagazine.net vandaag een aantal positieve verrassingen.

Dit gedicht van de in 1936 geboren Harry Vreeswijk:

Was getekend

In dat huis waar niemand thuis is
woont nu ook een vriend van mij
moe en mager

hij vult zijn tijd met kleurpotlood
kijk zei hij, hier kun je een boom in zien
of beter misschien een fontein

en ik zag water ontspringen
rijzen naar omhoog en in een trage bocht
afdalen naar de aarde

en ik zag dat wij dat waren.

Het is een compact en knap gedicht. De titel verwijst naar het ondertekenen van een brief, de geadresseerde zijn wij, de lezers. Het huis waar niemand thuis is, goede karakterisering van een bejaardenhuis. Het kleuren (ach, zoveel beter dan televisie kijken). En de speelse manier waarop we in een tekening de menselijke levenscyclus herkennen, maar tegelijkertijd dat dit herkennen een keuze is. We kunnen er ook een boom in zien, die zich niet steeds volledig herneemt maar wanneer hij sterft gewoon rot en omvalt.

En dit gedicht van Frouke Arns, ooit stadsdichter van Nijmegen en winnares van talrijke prijzen:

belofte in rood

je spreekt nog met de tongval van je moeder
de gebaren van je vader, maar in de spiegel kijkt een vreemd
vertrouwd gezicht je aan

je boeken vol verse kennis staan op de pof met rechte rug
in een kamer die jouw geur nog niet draagt
je kent al drie recepten, waaronder eentje voor kater

morgen, denk je, morgen gaat het echt beginnen
voorlopig is een bachelor gewoon een vrijgezel

in het onbegrepen uur van schuim en as
en alle dingen die de nacht laat zingen

is de stad groot genoeg voor al jouw toekomstdromen
klein genoeg om de weg naar huis te vinden op de tast

Een geslaagd gedicht voor iemand die voor het eerst op kamers gaat en daar Slauerhoff gaat lezen, zich onbegrepen gaat voelen, zijn eerste vriendin er gaat uitnodigen nadat hij dronken is thuisgekomen.

Gedichten ontdekken werd oorspronkelijk gepubliceerd op komrijm.creativechoice.org

Vertaling: Her Kind van Anne Sexton

Voor de gedichtenvertaalwedstrijd die Jac Naber of Facebook organiseert vertaalde ik een poosje geleden het gedicht “Her Kind” van Anne Sexton. Voor de volledigheid publiceer ik deze vertaling, nu de wedstrijd gelopen is, integraal op dit blog:

* *

Ik ben zo’n vrouw geweest.

Ik ben uitgegaan, een bezeten feeks
door de zwarte luchten, moediger in de nacht;
dromend over het kwaad vloog ik over een reeks
eendere huizen, licht en zacht:
zo alleen, twaalfvingerig, zonder geest.
Zo’n vrouw is niet wat je van een vrouw verwacht.
Ik ben zo’n vrouw geweest.

Ik vond mijn weg naar de warme grotten in het bos
vol braadpannen, kasten, planken, allemaal
spullen, zijde gespannen op een klos;
ik kookte voor de wormen en de elven een avondmaal:
al zeurend hield ik van de orde het meest.
Zo’n vrouw wordt niet begrepen of verlost.
Ik ben zo’n vrouw geweest.

Ik heb op jouw kar gereden, drijver
met blote armen gezwaaid naar de dorpen,
op de langst verlichte routes overleefd, vol ijver
waren jouw vlammen aan mijn dijen geworpen
en hebben mijn krakende ribben jouw wielen gevreesd.
Zo’n vrouw schaamt zich niet om te sterven.
Ik ben zo’n vrouw geweest.

 

Vertaling: Her Kind van Anne Sexton werd oorspronkelijk gepubliceerd op komrijm.creativechoice.org